امید به چابک‌سازی سمپاد با نسخه رژیمی جدید

زکریا حسینی | ۱۳۹۳/۱۰/۱۰ |
با تصویب «طرح جامع تربیت استعدادهای برتر»

در سالهای اخیر سیاست­‌های متنوعی برای هدایت و مدیریت دانش‌آموزان مستعد (تیزهوش) اعمال شده است. از مهمترین این سیاست­‌ها می‌توان به ادغام «سازمان ملی پرورش استعدادهای درخشان» با «باشگاه دانش‌­پژوهان جوان» در سال ۱۳۸۹، افزایش ۲٫۳ برابری تعداد مدارس استعدادهای درخشان و همچنین افزایش ۲٫۶ برابری جمعیت دانش­‌آموزان استعداد درخشان طی سالهای ۸۷ الی ۹۲ است.

برای شفاف سازی ماموریت، اهداف و وظایف نظام تربیت استعدادهای برتر در آموزش و پرورش بر اساس اسناد بالادستی از جمله «سند تحول بنیادین آموزش و پرورش» و «سند راهبردی کشور در امور نخبگان»، در تاریخ ۲۶ شهریور ۱۳۹۳، «طرح جامع تربیت استعدادهای برتر» به شورای عالی آموزش و پروش تقدیم شد که نهایتاً بعد از بررسی­‌های کارشناسی، این طرح در جلسه ۴ آذر ۱۳۹۳ به تصویب رسید.

دو رویکرد اصلی حاکم بر طرح جامع تربیت استعدادهای برتر که مورد موافقت اعضای شورای عالی آموزش و پرورش نیز قرار گرفته است، عبارتند از:

-توجه به ضرورت جداسازی محدود آن دسته از دانش­‌آموزانی که از سطح هوش و استعداد بالایی برخوردارند.

-کاهش مدارس استعدادهای درخشان با شیب ملایم، مدیریت قانونمند و جلوگیری از گسترش بی­‌دلیل آنها.

در صورت اجرای عالمانه «طرح جامع تربیت استعدادهای برتر» بر اساس این رویکردها، امید می­‌رود برخی سیاست­‌های عجولانه‌ی گذشته تعدیل شود و شاهد سامان­‌یافتن مسئله مهم و استراتژیک پرورش استعدادهای برتر در کشور باشیم.

در این راستا و به منظور تدوین برنامه راهبردی برای اجرایی‌­سازی «طرح جامع تربیت استعدادهای برتر» توجه به چند مولفه اساسی ضرورت دارد:

۱-یکی از رویکردهای اصلی این طرح، جلوگیری از رشد مدارس استعداد درخشان و کاهش تعداد مدارس تحت پوشش است، لذا باید بر اساس یک برنامه­‌ریزی کوتاه مدت مدارسی که در سالهای اخیر بدون در نظر گرفتن استانداردهای لازم به عنوان استعدادهای درخشان معرفی شده­‌اند به وضعیت قبلی خود بازگردند.

۲-رویکرد اساسی دیگری که در این طرح بر آن تاکید شده­‌است، شناسایی اندک دانش‌آموزانی است که از سطح هوش و استعداد بالایی برخوردار بوده و تفاوت چشم­گیری با سایرین دارند. بر این اساس ضرورت دارد الگوی پذیرش این مدارس بازطراحی شده و به سمتی هدایت شود تا به­‌جای تاکید بر حافظه­‌محوری دانش‌آموزان، با دقتی مطلوب میزان استعداد و خلاقیت آنان را بسنجد. موضوعی که شاید در سال‌های اخیر کمتر بدان توجه شده است. لذا توصیه می­‌گردد به منظور افزایش دقت در گزینش این مدارس، از روش­‌های کمکی دیگر نظیر مصاحبه حضوری، توجه به سابقه تحصیلی دانش­‌آموزان، معرفی توسط معلمین دوره قبلی و … استفاده گردد.

۳-مشابهت برنامه درسی آنها با دیگر مدارس، ‌امری است که از ابتدای شکل­‌گیری مدارس استعدادهای درخشان مورد غفلت قرار گرفته‌است. علیرغم تاکیدات فراوان بر اهمیت این موضوع، متاسفانه فقدان این برنامه درسی همچنان احساس می­‌گردد. در شرایط فعلی که نوید اصلاح جدی این مدارس به گوش می­‌رسد، ضرورت دارد تا بار دیگر تدوین برنامه درسی متناسب با دانش‌آموزان استعدادبرتر مورد تاکید قرار گیرد. نکته قابل توجه آن است که در فلسفه تربیت رسمی و عمومی در جمهوری اسلامی ایران نیز به این موضوع بسیار مهم اشاره شده است. [۱] در صورتی که این برنامه­‌درسی صرفاً آموزشی نبوده و برای هر یک از ساحت­های ۶ گانه تربیت برنامه مناسب داشته باشد، بسیاری از آسیب­های وارده به این دست از دانش­آموزان – مثل دوری از فضای واقعی جامعه که ناشی از جداسازی این قشر از بقیه است- را کاهش خواهد داد.

۴-افزایش چشم­گیر شهریه این مدارس موضوع بسیار مهمی است که متاسفانه در سالهای اخیر بدان توجه مناسبی صورت نگرفته­‌است. با توجه به کاهش هزینه‌‌های مرکز ملی پرورش استعدادهای درخشان» در پی کاهش جامعه دانش­‌آموزی مخاطب، توصیه می­‌شود برنامه­‌ریزی دقیقی برای کاهش شهریه این مدارس صورت پذیرد. همچنین ضرورت دارد «رویکرد هزینه­‌ای» برای تخصیص بودجه دولتی در این زمینه به «رویکرد سرمایه­‌‌گذاری» تغییر یابد؛ موضوعی که اگر بهای لازم به آن داده شود پیشرفت پایدار آینده کشور را رقم خواهد زد. همچنین هدایت خیرین به تخصیص موقوفات خود به این حوزه نیز موضوعی است که نباید از آن غافل شد. سیاست‌ها در برنامه ریزی جدید اقتصادی برای مدارس سمپاد باید به گونه‌ای باشد که هیچ یک از دانش‌آموزان تیزهوش و مستعد به دلیل عدم تمکن مالی خانواده از تحصیل در مدارس سمپاد محروم نشوند.

سمپاد۱

در مجموع باید گفت که اجرای صحیح سیاست توقف رشد مدارس سمپاد در «طرح جامع تربیت استعدادهای برتر»، با رعایت جوانب آن، می‌تواند نقطه عطفی در پرورش استعدادهای برتر کشور باشد.

پی نوشت:

[۱]: « در میان ایشان [انسان­ها(کودکان و نوجوانان)]، گروهی وجود دارند که به سبب داشتن تفاوت­‌های چشم­‌گیر، در توانایی یادگیری، به برنامه­‌ی تربیتی و ملاحظات ویژه نیازمندند. لذا لازم است به دقت مورد بررسی و مطالعه قرارگیرند تا برنامه­‌ریزی مناسبی برای نیازهایشان پیش­بینی شود.»